عبد الحسين بن محمد حسن طبيب تبريزى

290

مطرح الأنظار في تراجم أطباء الأعصار وفلاسفة الأمصار ( فارسى )

و دو طرف آن از هم دور شوند و اهرمى كه به دو طرف لوله مربوط است بواسطهء تقارب و تباعد رأسين لوله بيمين و يسار حركت كرده و بسبب قوس دندانه‌دار باعث دوران عقربه مىشود * اما محل استعمال ميزان الهوا در دو موقع است يكى بجهة تعيين ارتفاعات و ديگرى پيش‌بينى حوادث جوّيه * هر قدر از سطح زمين بالا رويم ارتفاع ستون هواى فوق آلت متناقص شود لذا فشار هوا كمتر و ارتفاع ستون زيبق در ميزان الهوا تنزل مىكند پس معلوم مىشود كه ما بين ارتفاع ستون زيبق كه نمايندهء فشار هوا است و ارتفاع نقطهء كه آلت در آن نقطه استعمال مىشود رابطهء هندسيّه موجود است بعبارة اخرى بواسطهء ميزان الهوا ارتفاع و انخفاض امكنه را مىتوان معيّن كرد ولى افسوس كه ارتفاع و انحطاط درجهء حرارت هوا ناقض اين ارتباط هندسى است « 3 » لذا هميشه احكام ميزان الهوا قطعى و تحقيقى نيست بلكه ظنى و تقريبى است * علاوه بر ارتفاع و انخفاض امكنه تغييراتى كه در مكان واحد در فشار هوا حادث مىشود دليل حدوث يكى از كائنات جوّيه تواند بود پس از روى تغيير فشار هوا بواسطهء اين آلت ممكن است بروز كائنات جوّيه را پيش از وقت خبر داد تفصيل ذيل مىنمايد ارتفاعات زيبق را

--> ( 3 ) اگر در ارتفاعات مختلفهء هوا درجهء حرارت تغيير نمىكرد ممكن بود كه ؟ ؟ ؟ ؟ ؟ ؟ ارتفاع هر مكانى را مشخص نماييم ولى مسلّم است كه هر قدر از سطح زمين بالا رويم بسبب قلت انعكاس حرارت آفتاب هوا سردتر خواهد شد و اين فقره بواسطهء صعود جبال مرتفعه نيز ظاهر و هويداست مىتوان گفت در طبقات هواى مجاورهء ارض در هر ( 79 ) ذرع حرارت هوا يك درجه كم مىشود ولى در درجات غير مجاوره اين تناسب بهم مىخورد بنا بتحقيق علماى طبيعى در درجات اعلاى هوا هميشه برودتى موجود است كه در هيج‌يك از زمستانهاى سخت زمين نظير آن ديده نشده پس گوييم هواى سرد متكاثف و ثقيل و هواى گرم متخلخل و رقيق است لذا بجهة تعيين ارتفاعات مختلفهء هوا علاوه بر استعمال ميزان الهوا استعمال ميزان الحراره نيز لازم است مثلا بجهة تعيين ارتفاع كوهى در موقع كوه بواسطهء يك ميزان الحراره و يك ميزان الهوا مقدار حرارت و فشار هوا را معين كنند و در همان آن شخص را صد ديگر حرارت و فشار را بواسطهء اين دو آلت در قلّهء كوه نيز معين مىنمايد و از اين چهار عدد يعنى دو درجهء حرارت و دو فشار هوا بمحاسبات درجات اعلى ارتفاع كوه را مىتوان بدست آورد و با همين قاعده بود كه ( گيلوساگ ) از حكماى مائه قبل مسيحى وقتىكه با بالن مسافرت هوا كرد در سطح زمين ارتفاع زيبق بارومتر ( 12 ) گره و ارتفاع زيبق ترمومتر ( 28 ) درجه بالاى صفر بود و در بالن ارتفاع زيبق بارومتر هفت گره و زيبق ترمومتر ( 9 ) درجه زير صفر بود از اين چهار عدد آن مرد حكيم معين كرد كه بالن ( 6735 ) ذرع از سطح زمين صعود نموده * ( لمؤلفه )